Ngày xửa ngày xưa, ở làng Cao Hương có một cậu bé tên là Lương Thế Vinh. Cậu nổi tiếng khắp vùng không phải vì học giỏi nhất — mà vì cậu nghĩ ra đủ trò để giải những chuyện mà người lớn phải gãi đầu.
Có lần, quả bóng bưởi cả bọn đang chơi lăn tọt xuống một cái hố sâu và hẹp. Tay thò không tới, que khều thì bẹp mất quả bóng. Mấy đứa đứng khóc. Lương Thế Vinh chỉ cười, chạy đi xách về một gàu nước, đổ xuống hố. Nước dâng lên tới đâu, quả bưởi nổi lên tới đó. Một lát sau, quả bưởi ngoi lên miệng hố, tròn vo, chẳng sứt một tí nào. Cả bọn reo lên. Còn cậu thì đã lon ton chạy đi chơi trò khác.
Nhưng câu chuyện làm tên tuổi cậu vang xa nhất lại là chuyện về một con voi.
Lời thách đố khó nhằn
Năm ấy, một đoàn sứ giả từ phương Bắc sang. Vốn nghe đồn nước Nam lắm người tài, họ muốn thử xem có đúng không. Sứ giả chỉ tay vào một con voi to đùng đứng giữa sân, rồi ra một câu đố nghe qua tưởng đơn giản:
"Con voi này nặng bao nhiêu cân? Nhưng cấm được chặt nó ra từng khúc để cân từng phần đấy nhé."
Cả triều đình ngẩn người. Cân một con gà thì dễ. Cân một con lợn cũng được. Nhưng cân cả một con voi còn sống, nguyên vẹn, thì lấy cái cân nào cho vừa? Các quan nhìn nhau, chẳng ai dám nói gì. Con voi thì cứ phe phẩy tai, vô tư đứng nhai mía, như trêu ngươi mọi người.
Đúng lúc ấy, cậu bé Lương Thế Vinh có mặt trong đám đông. Cậu tiến lên, chắp tay thưa rằng cậu có cách. Ai nấy đều ngạc nhiên — một cậu bé thì làm được gì? Nhưng vì chẳng ai có cách nào hơn, người ta đành để cậu thử.
Con thuyền và vạch nước
Lương Thế Vinh xin dắt con voi xuống một chiếc thuyền lớn đang đậu bên sông. Con voi nặng nề bước xuống, chiếc thuyền chìm sâu thêm một đoạn. Cậu bé lấy một hòn than, kẻ một vạch thật rõ lên mạn thuyền, ngay chỗ mặt nước chạm tới.
Rồi cậu cho dắt voi lên bờ. Chiếc thuyền nhẹ bẫng, nổi lên trở lại.
"Bây giờ," cậu nói, "ta chỉ việc khiêng đá bỏ xuống thuyền, cho tới khi thuyền chìm đúng đến cái vạch than lúc nãy."
Mọi người làm theo. Hết tảng đá này đến tảng đá khác được khiêng xuống. Chiếc thuyền cứ chìm dần, chìm dần... cho đến khi mặt nước chạm đúng vào vạch than thì dừng lại. Lúc ấy, chỗ đá trên thuyền nặng đúng bằng con voi — vì cả hai đều dìm thuyền xuống tới cùng một vạch.
"Giờ thì dễ rồi ạ," cậu bé cười. "Ta khiêng từng tảng đá lên cân. Cộng tất cả lại, đó chính là cân nặng của con voi."
Sứ giả phương Bắc nghe xong thì tròn mắt, rồi gật gù thán phục. Ông không ngờ một cậu bé lại nghĩ ra được điều mà cả triều đình chịu thua. Từ hôm đó, ông không dám coi thường người nước Nam nữa.
Điều cậu bé đã làm
Các bạn thấy không, Lương Thế Vinh đâu có phép thuật gì. Cậu không cân được con voi — điều đó thì chẳng ai làm nổi. Nhưng cậu nghĩ ra một cách khác: đổi con voi khó cân thành một đống đá dễ cân, mà vẫn nặng y như nhau.
Người ta gọi cách nghĩ ấy là thông minh. Nhưng thông minh không phải là biết sẵn mọi thứ. Thông minh là khi gặp chuyện khó, mình chịu khó dừng lại một chút, ngắm nghía nó từ một phía khác, và hỏi: "Hay là mình thử đổi nó thành một việc dễ hơn xem sao?"
Sau này Lương Thế Vinh lớn lên, đỗ Trạng nguyên, trở thành một trong những người giỏi tính toán nhất nước ta thời ấy. Nhưng người ta vẫn nhớ nhất về ông cái cậu bé năm xưa — cậu bé đổ nước vớt bưởi, và cân cả một con voi bằng một con thuyền.
Còn các bạn, lần tới gặp một bài toán khó hay một việc rối tinh, thử bắt chước cậu bé xem: đừng vội nản, hãy hỏi "mình có thể nhìn nó theo cách khác không nhỉ?" Biết đâu các bạn cũng tìm ra một con thuyền của riêng mình.