Chuyện này xảy ra đã hơn bảy trăm năm trước, khi giặc Nguyên — một đạo quân hung dữ từ phương Bắc — kéo sang định thôn tính nước ta lần thứ hai. Nhân vật chính của chúng ta là một cậu bé tên là Trần Quốc Toản, khi ấy mới mười sáu tuổi.
Bến sông và cánh cửa đóng
Vua Trần cho triệu tập một cuộc họp lớn ở bến Bình Than. Tất cả các vương hầu, các tướng lĩnh đều về đó để cùng vua bàn một việc hệ trọng: đánh giặc thế nào cho thắng.
Trần Quốc Toản cũng phi ngựa tới. Cậu là dòng dõi tôn thất, trong lòng nóng như lửa đốt, chỉ mong được góp một tiếng nói vào việc đánh giặc, giữ nước.
Nhưng đến nơi, quân lính chặn cậu lại ngoài cửa. Họ nói, giọng không có gì ác ý:
"Cậu còn nhỏ tuổi quá. Đây là chỗ các vương hầu bàn việc nước, chưa đến lượt cậu vào."
Trần Quốc Toản đứng ngoài, nghe tiếng bàn bạc vọng ra mà không được góp lời. Cậu vừa tủi, vừa ức. Cậu biết giặc đang đến rất gần. Cậu biết nếu nước mất thì già trẻ lớn bé đều khổ, chứ giặc có tha ai vì người ta còn nhỏ đâu. Vậy mà chỉ vì mấy tuổi, người ta lại bảo cậu đứng ngoài.
Quả cam nát lúc nào không hay
Trong tay Trần Quốc Toản lúc ấy đang cầm một quả cam — nhà vua ban cho, coi như một lời an ủi cậu bé cho cậu về. Nhưng cậu đâu còn tâm trí nào mà nghĩ đến quả cam.
Cậu cứ đứng đó, đầu óc mải nghĩ về giặc, về nước, về nỗi ấm ức trong lòng. Bàn tay cậu, không hiểu tự bao giờ, cứ siết lại, siết lại...
Đến khi cậu nhìn xuống thì giật mình: quả cam đã bị bóp nát bét từ lúc nào, nước chảy ướt cả lòng bàn tay, mà cậu chẳng hề hay biết. Sức giận và lòng thương nước trong cậu lớn đến thế đấy — lớn đến mức bóp nát cả một quả cam mà người cầm còn không nhận ra.
Sáu chữ trên lá cờ
Nhưng Trần Quốc Toản không phải kiểu người chỉ biết đứng ngoài mà tủi thân. Cậu về nhà, và làm một việc khiến ai nghe cũng phải nể.
Cậu tự mình chiêu mộ hơn một nghìn người — những chàng trai trẻ, những người thân thuộc, những ai muốn cầm vũ khí giữ nước. Cậu bỏ tiền nhà ra sắm vũ khí, sắm thuyền, tự luyện tập thành một đội quân riêng.
Và cậu cho thêu lên lá cờ của mình sáu chữ lớn:
"Phá cường địch, báo hoàng ân."
Nghĩa là: Đánh tan giặc mạnh, đền ơn đất nước.
Rồi đội quân của chàng trai mười sáu tuổi ấy xông ra trận thật. Họ đánh giặc gan dạ đến mức quân giặc trông thấy lá cờ sáu chữ là đã phải dè chừng. Người thiếu niên từng bị chê là "còn nhỏ" đã chứng minh cho tất cả thấy: lòng yêu nước thì không đợi ai đủ lớn mới được có.
Điều quả cam muốn nói
Các bạn nhỏ ạ, chắc đã có lần các bạn bị người lớn bảo "con còn bé, chưa hiểu đâu", và thấy hơi tủi thân giống Trần Quốc Toản đúng không?
Câu chuyện quả cam bị bóp nát không phải để khen chuyện tức giận. Nó muốn kể cho chúng ta một điều đẹp hơn: khi trong lòng mình có một tình cảm thật lớn — thương ông bà, thương cha mẹ, thương mái trường, thương đất nước — thì tình cảm ấy mạnh lắm, mạnh đến mức mình không giấu được.
Và điều làm Trần Quốc Toản trở thành người anh hùng nhỏ tuổi được nhớ mãi, không phải là quả cam bị bóp nát. Mà là chuyện sau đó: cậu đã biến nỗi ức trong lòng thành việc làm có ích, thay vì chỉ ngồi giận dỗi.
Nếu có điều gì đó khiến các bạn thấy trong lòng "sôi lên" vì muốn làm cho tốt — thì đó là một điều quý. Chỉ cần nhớ như cậu bé năm xưa: đừng dừng ở chỗ giận, hãy đi tiếp tới chỗ làm.