Các bạn nhỏ ơi, đã bao giờ các bạn muốn đọc thêm một trang sách mà mẹ bảo "khuya rồi, tắt đèn đi ngủ" chưa? Có một cậu bé ngày xưa còn khổ hơn thế nhiều. Nhà cậu nghèo đến mức chẳng có nổi một ngọn đèn để thắp. Vậy mà cậu vẫn tìm được cách học. Cậu bé ấy tên là Mạc Đĩnh Chi.
Cậu bé đi mót ánh sáng
Mạc Đĩnh Chi sống ở một làng quê nghèo. Cha mất sớm, hai mẹ con nương tựa vào nhau, ngày ngày vào rừng kiếm củi đổi gạo. Cậu bé rất muốn được đi học như các bạn, nhưng nhà làm gì có tiền.
Nghe tiếng thầy đồ trong làng giảng bài, cậu cứ đứng nép ngoài cửa lớp mà nghe lỏm. Thầy đọc câu nào, cậu nhẩm theo câu ấy. Thầy thấy cậu bé nhỏ xíu mà đôi mắt sáng long lanh, ham chữ đến lạ, thương quá bèn cho vào học không lấy tiền.
Nhưng ban ngày cậu còn phải phụ mẹ. Chỉ có ban đêm mới rảnh để học. Mà ban đêm thì tối như mực, lấy đâu ra ánh sáng?
Ngọn đèn đom đóm
Một buổi tối, cậu ngồi buồn thiu bên hiên nhà. Bỗng cậu thấy trong vườn có những chấm sáng lập lòe bay qua bay lại. Đom đóm! Mắt cậu sáng lên.
Cậu chạy đi bắt thật nhiều đom đóm, nhẹ nhàng bỏ vào một cái vỏ trứng đã rửa sạch. Cả chùm đom đóm chụm lại phát ra một thứ ánh sáng xanh dìu dịu. Thế là cậu có một ngọn đèn tí hon của riêng mình!
Đêm nào cũng vậy, dưới ánh đom đóm chập chờn, cậu cặm cụi đọc sách, tập viết chữ lên nền đất, lên lá chuối. Trời lạnh cũng học, muỗi đốt cũng học. Cứ thế, chữ nghĩa cứ thấm vào cậu từng chút một, như mưa lâu thấm đất.
Trạng nguyên nước Nam
Nhờ chăm học đến vậy, Mạc Đĩnh Chi mỗi ngày một giỏi. Đến kỳ thi lớn của cả nước, cậu đỗ đầu, trở thành Trạng nguyên — người học giỏi nhất trong tất cả những người đi thi.
Nhưng có một chuyện suýt làm cậu buồn. Khi vào gặp vua, thấy cậu người thấp bé, dung mạo chẳng lấy gì làm đẹp, có người tỏ ý xem thường. Mạc Đĩnh Chi bèn viết dâng vua một bài văn tả bông sen mọc trong giếng ngọc — bông sen dù ở nơi khuất lấp vẫn thơm ngát, vẫn quý giá. Ý cậu muốn thưa rằng: giá trị của một người nằm ở tài đức bên trong, chứ đâu ở vẻ ngoài. Vua đọc xong tấm tắc khen hay, càng thêm quý trọng cậu.
Về sau, khi được cử đi sứ sang phương Bắc, Mạc Đĩnh Chi đối đáp thơ văn giỏi đến nỗi người bên ấy phải nể phục, khen ông xứng đáng là bậc tài danh. Ông đã làm rạng danh cho cả nước Việt mình.
Điều đom đóm để lại
Các bạn nhỏ thấy không, Mạc Đĩnh Chi đâu có gì hơn người khác lúc đầu. Cậu nghèo hơn, thiệt thòi hơn, đến ngọn đèn cũng không có. Nhưng cậu có một thứ mà không ai lấy đi được: lòng ham học và sự chịu khó.
Khi thật lòng muốn học, người ta sẽ tìm ra cách — dù chỉ là bắt mấy con đom đóm bỏ vào vỏ trứng. Ánh sáng nhỏ bé ấy, hóa ra lại soi đường cho cả một đời người.
Thôi, khuya rồi các bạn nhỏ nhé. Gấp sách lại, nhắm mắt cho ngoan. Và biết đâu trong giấc mơ đêm nay, các bạn cũng thấy những chú đom đóm bé xíu bay lượn, thắp sáng một con đường thật đẹp cho riêng mình. Ngủ ngon nhé!