Các bạn nhỏ thử đoán xem: một người phải học bao lâu mới trở thành Trạng nguyên — tức là người thi giỏi nhất cả nước? Mười năm? Hai mươi năm? Vậy mà ngày xưa nước ta có một cậu bé đỗ Trạng nguyên khi mới mười hai tuổi. Cậu tên là Nguyễn Hiền.
Cậu bé vừa chơi vừa học
Nguyễn Hiền sống ở một làng quê. Từ nhỏ cậu đã nghịch như giặc: thả diều, bắt dế, nặn đất sét, trò gì cũng chơi. Nhưng lạ một điều, cậu nghịch mà cực kỳ thông minh.
Cậu theo học một nhà sư trong chùa. Thầy đọc bài đến đâu, cậu nhớ vanh vách đến đó, chẳng cần học lại. Học một biết mười, nghe một câu là hiểu cả ý sâu xa. Có khi cậu vừa chăn trâu, vừa lấy que vạch chữ xuống đất, miệng thì huýt sáo vui vẻ. Vậy mà chữ nghĩa cứ đầy ắp trong đầu.
Đến kỳ thi lớn, cậu bé tí hon ấy khăn gói lên kinh đô ứng thí. Ai cũng ngạc nhiên khi một đứa trẻ con lại ngồi thi cùng các bậc đàn anh râu tóc. Nhưng khi bài thi được chấm xong, cả triều đình sững sờ: Nguyễn Hiền đỗ đầu — đỗ Trạng nguyên!
Nhà vua thử tài
Nhà vua nghe tin, nửa mừng nửa nghi. Một cậu bé mười hai tuổi thì làm sao giỏi bằng người lớn được? Vua bèn cho gọi cậu vào để thử.
Nhưng khi gặp, thấy Nguyễn Hiền còn ham chơi, cư xử chưa được lễ phép cho lắm, vua nghĩ cậu chưa đủ chững chạc, bèn cho về nhà học thêm ít lâu. Nguyễn Hiền vui vẻ trở về làng, lại thả diều, lại bắt dế như thường.
Câu đố của sứ giả
Ít lâu sau, một đoàn sứ giả phương Bắc sang. Họ đưa ra một câu đố oái oăm để thử người nước Nam: một con ốc nhỏ, ruột xoắn cong queo bên trong, làm sao xâu được một sợi chỉ mảnh chui qua từ đầu này sang đầu kia?
Cả triều đình lại một phen bó tay. Ruột ốc xoắn tít, luồn chỉ kiểu gì cũng tắc. Vua chợt nhớ tới cậu bé Trạng nguyên năm nào, liền sai người về làng hỏi.
Sứ giả nhà vua tìm đến, thấy Nguyễn Hiền đang chơi cùng lũ bạn. Cậu bé nghe xong câu đố, chỉ mỉm cười rồi đọc một câu vè vui vui, đại ý là:
"Bắt con kiến càng, buộc chỉ ngang lưng. Bôi mỡ một đầu, kiến khắc bò sang."
Người ta làm y như vậy: buộc sợi chỉ vào lưng một con kiến, rồi bôi chút mỡ thơm ở đầu bên kia của con ốc. Con kiến ngửi thấy mùi mỡ, cứ thế men theo ruột ốc mà bò tới, kéo luôn sợi chỉ xuyên qua. Sứ giả phương Bắc trố mắt thán phục.
Điều cậu bé dạy ta
Từ đó vua tin hẳn, đón Nguyễn Hiền về triều trọng dụng. Cậu bé mười hai tuổi ngày nào trở thành vị Trạng nguyên trẻ nhất trong sử sách nước ta.
Các bạn nhỏ thấy không, Nguyễn Hiền ham chơi thật đấy, nhưng cái đầu cậu lúc nào cũng chịu quan sát và suy nghĩ. Cậu giải được câu đố khó không phải nhờ sách vở khô khan, mà nhờ để ý những điều nhỏ xíu quanh mình — như một con kiến ngửi thấy mùi mỡ.
Chơi cũng được, vui cũng được, miễn là mình luôn chịu khó tò mò và suy nghĩ. Biết đâu trong lúc chơi vui nhất, các bạn lại nghĩ ra điều hay nhất.
Khuya rồi, các bạn nhỏ nhắm mắt lại nhé. Mơ một giấc mơ thật thông minh và thật vui. Ngủ ngon!