Các bạn nhỏ thử nhìn lên chiếc đồng hồ trong nhà mình xem nào.
Một giờ có bao nhiêu phút nhỉ? Sáu mươi phút. Một phút lại có bao nhiêu giây? Cũng sáu mươi giây. Lạ thật đấy chứ! Mình đếm mọi thứ khác theo số mười — mười ngón tay, mười nghìn đồng, mười ngón chân. Vậy sao riêng cái đồng hồ lại thích con số 60 đến thế?
Muốn biết, mình phải đi ngược thời gian thật xa, xa lắm nhé.
Những người thông thái bên dòng sông xưa
Cách đây khoảng bốn nghìn năm, ở một vùng đất xa xôi giữa hai con sông lớn, có một dân tộc rất giỏi tên là người Babylon.
Họ là những người đầu tiên chăm chú ngắm bầu trời, đếm ngày đếm đêm, và nghĩ ra cách chia thời gian. Nhưng người Babylon có một thói quen đếm rất ngộ: thay vì đếm theo mười như mình, họ đếm theo sáu mươi.
Sao lại là sáu mươi? À, chuyện này vui lắm. Các bạn thử nhìn bàn tay mình đi.
Bí mật trốn trong đốt ngón tay
Các bạn giơ một bàn tay lên nào. Bỏ ngón cái ra, mình còn bốn ngón: ngón trỏ, ngón giữa, ngón áp út, ngón út.
Bây giờ nhìn kỹ từng ngón: mỗi ngón có mấy đốt? Đếm đi — một, hai, ba. Đúng rồi, mỗi ngón có ba đốt. Bốn ngón, mỗi ngón ba đốt, là bao nhiêu đốt cả thảy? Bốn nhân ba, bằng mười hai đốt!
Người Babylon dùng ngón cái chạm vào từng đốt để đếm tới mười hai. Rồi bàn tay kia, họ xoè ra năm ngón. Mỗi lần đếm hết mười hai đốt ở tay này, họ gập một ngón ở tay kia lại. Năm ngón, mỗi ngón "giữ" mười hai — cộng lại thành sáu mươi!
Thế là chỉ với hai bàn tay, không cần giấy bút, họ đếm được tới tận 60. Tài chưa nào!
Vì sao số 60 tiện đến vậy
Nhưng người xưa giữ lại con số 60 không chỉ vì đôi bàn tay đâu. Số 60 còn có một điều rất đặc biệt khiến ai cũng mê.
Các bạn thử chia số 60 xem sao. Chia cho 2 được 30. Chia cho 3 được 20. Chia cho 4 được 15. Chia cho 5 được 12. Chia cho 6 được 10. Chia cho 10, cho 12, cho 15, cho 20, cho 30 — tất cả đều chia hết, chẳng thừa mẩu nào!
Ít có con số nào dễ chia như thế. Nhờ vậy, chia một giờ ra làm đôi thành nửa giờ 30 phút, làm ba thành 20 phút, làm bốn thành 15 phút — lúc nào cũng ra số tròn trịa, đẹp đẽ. Nếu một giờ chỉ có 10 phút thì chia ba đã ra số lẻ lôi thôi rồi. Người xưa tinh ý ghê chưa!
Vòng tròn và con số 360
Con số 60 còn kéo theo một người bạn nữa, các bạn ạ. Đó là số 360 — số độ trong một vòng tròn.
Người Babylon để ý bầu trời quay một vòng thì hết khoảng một năm, mà một năm có chừng ba trăm sáu mươi mấy ngày. Họ bèn chia cả vòng tròn bầu trời thành 360 phần, mỗi phần gọi là một "độ". Mà 360 chính là sáu lần sáu mươi — vẫn là con số 60 thân thương ấy quay lại đấy thôi!
Đó là lý do đến hôm nay, khi cô giáo dạy hình tròn, mình vẫn nói vòng tròn có 360 độ. Một thói quen đã đi cùng loài người suốt bốn nghìn năm.
Điều chiếc đồng hồ muốn kể
Vậy đấy, các bạn nhỏ. Mỗi lần kim đồng hồ tích tắc chạy 60 phút cho tròn một giờ, là nó đang nhắc lại một câu chuyện thật cũ — về những người thông thái đã đếm bằng đốt ngón tay bên dòng sông xưa.
Điều đáng yêu là: một ý nghĩ hay có thể sống lâu đến thế. Người nghĩ ra nó đã đi xa từ lâu lắm rồi, mà cách đếm của họ vẫn tích tắc trong từng chiếc đồng hồ quanh ta.
Khuya rồi, kim đồng hồ vẫn khe khẽ đếm giúp mình đấy. Nhắm mắt lại, để nó canh giờ cho, và ngủ thật ngon nhé các bạn nhỏ.