Các bạn nhỏ ơi, hôm nay anh kể cho nghe về một con số bí mật.
Nó trốn ở khắp nơi mà mình không hề hay. Nó nấp trong cái bánh xe đạp, trong miệng cái giếng, trong vành trăng tròn trên trời, trong cả cái đĩa đựng cơm nhà mình. Cứ chỗ nào có hình tròn, là y như rằng con số ấy đang nấp đâu đó.
Con số bí mật ấy có một cái tên ngộ nghĩnh: số Pi. Mình cùng đi tìm nó nhé!
Hình tròn có hai độ dài
Trước hết, mình làm quen với hình tròn một chút.
Một hình tròn có hai độ dài quan trọng. Thứ nhất là đường kính — đó là quãng đường đi thẳng từ mép bên này, xuyên qua đúng giữa tâm, sang mép bên kia. Giống như mình lấy thước kẻ ngang qua cái bánh xe, đo chỗ rộng nhất ấy.
Thứ hai là chu vi — đó là quãng đường đi vòng quanh cả cái mép ngoài. Giống như con kiến bò một vòng quanh miệng cái bát, đi hết bao nhiêu thì đó là chu vi.
Một đường đi thẳng ngang qua, một đường đi vòng quanh. Hai độ dài này có liên quan gì tới nhau không nhỉ? Người xưa đã tò mò đúng câu hỏi ấy đấy.
Người xưa lấy dây ra đo
Ngày xưa chưa có máy móc gì đâu, các bạn ạ. Người ta tò mò thì lấy sợi dây ra đo thôi.
Họ quấn một sợi dây quanh miệng cái giếng tròn, quanh cái bánh xe, để biết chu vi dài bao nhiêu. Rồi họ lại lấy dây đo đường kính — chỗ rộng nhất đi ngang qua.
Xong, họ làm một việc rất hay: đem chu vi chia cho đường kính, xem cái vòng quanh dài gấp mấy lần cái đường ngang.
Và điều kỳ diệu xảy ra. Dù họ đo cái giếng to hay cái bánh xe nhỏ, đo cái vòng nào đi nữa, kết quả lúc nào cũng ra gần như y hệt nhau: chu vi luôn dài hơn ba lần một chút so với đường kính. Cụ thể là khoảng ba phẩy mười bốn lần — mình viết là 3,14.
Con số trốn trong mọi vòng tròn
Các bạn thấy lạ chưa! Cái vòng bé xíu như chiếc nhẫn, hay cái vòng to như miệng hồ — hễ lấy chu vi chia đường kính là đều ra 3,14.
Con số 3,14 ấy chính là số Pi. Nó giống như một luật ngầm mà mọi hình tròn trên đời đều phải tuân theo. Vòng tròn nào cũng "giấu" số Pi trong mình. Đó là lý do anh gọi nó là con số bí mật trốn trong mọi vòng tròn.
Điều thú vị nữa: số Pi này kỳ lạ lắm. Nếu cố viết nó ra thật chính xác, các con số phía sau dấu phẩy cứ kéo dài mãi mãi — 3,14159... rồi tiếp nữa, không bao giờ dừng. Nên bình thường mình chỉ cần nhớ 3,14 là đủ dùng rồi.
Số Pi giúp ích gì
Các bạn đừng nghĩ Pi chỉ để cho vui nhé. Nhờ có Pi, người ta làm được bao nhiêu việc.
Muốn biết cái bánh xe lăn một vòng thì đi được bao xa? Lấy đường kính nhân với Pi là ra. Người thợ làm thùng tròn, làm bánh xe, làm ống nước; các nhà khoa học tính đường bay của tàu vũ trụ vòng quanh Trái Đất — ở đâu có hình tròn, ở đó người ta cần đến số Pi.
Một con số nhỏ mà lo được bao nhiêu chuyện lớn. Mà nó chỉ bắt đầu từ vài người tò mò, cầm sợi dây quấn quanh cái giếng ngày xưa.
Điều số Pi muốn nói
Vậy đấy, các bạn nhỏ. Hoá ra thế giới quanh mình đầy những bí mật đẹp đẽ, chỉ chờ người chịu tò mò đi tìm.
Chỉ một sợi dây và một câu hỏi "ơ, sao lại thế nhỉ?" cũng đủ để khám phá ra một con số kỳ diệu trốn trong mọi vòng tròn. Các bạn cũng có sẵn thứ quý nhất ấy trong đầu mình rồi đấy — đó là sự tò mò.
Khuya rồi. Các bạn thử tưởng tượng vành trăng tròn ngoài cửa sổ cũng đang giấu số Pi trong nó, rồi nhắm mắt mơ một giấc thật tròn nhé. Ngủ ngon, các bạn nhỏ.