Các bạn nhỏ ơi, anh đố nhé.
Mẹ mua về bốn gói kẹo, mỗi gói có ba viên. Hỏi tất cả bao nhiêu viên kẹo?
Các bạn có thể làm thế này: 3 cộng 3 cộng 3 cộng 3. Đếm ra mười hai viên. Đúng rồi! Nhưng mà… hơi lâu nhỉ? Bốn gói thì còn cộng được, chứ mẹ mua một trăm gói thì chẳng lẽ ngồi cộng số 3 cả trăm lần? Mỏi tay mất!
May quá, người xưa cũng thấy phiền y như mình. Và họ đã nghĩ ra một mẹo thần kỳ.
Cộng đi cộng lại thì mệt lắm
Các bạn cứ hình dung người xưa nhé. Bác nông dân có mấy luống rau, mỗi luống trồng mười cây. Người bán trứng xếp trứng thành từng vỉ, mỗi vỉ mấy quả. Ngày nào họ cũng phải đếm những thứ giống hệt nhau, lặp đi lặp lại.
Mà cứ ngồi cộng "mười cộng mười cộng mười…" mãi thì vừa lâu vừa dễ nhầm. Đang cộng, có người gọi một tiếng là quên mất đếm đến đâu, phải làm lại từ đầu. Bực ghê!
Thế là họ nghĩ: "Phải có cách nào nhanh hơn chứ. Toàn cộng những số giống nhau, chẳng lẽ không có mẹo?"
Mẹo thần kỳ ra đời
Và mẹo ấy đây, các bạn ạ. Người ta gọi nó là phép nhân.
Phép nhân nói gọn thế này: thay vì lải nhải "3 cộng 3 cộng 3 cộng 3", mình chỉ cần nói "ba nhân bốn" — nghĩa là "lấy số 3, đếm bốn lần". Ra ngay mười hai!
Các bạn thấy không, hai cách cho cùng một kết quả, nhưng phép nhân gọn hơn hẳn. "Ba nhân bốn" — chỉ ba tiếng là xong, thay cho cả một dãy dài cộng lê thê. Phép nhân chính là mẹo cộng nhanh cho những thứ giống nhau. Nó không phải phép gì cao siêu đâu, chỉ là cách đếm thông minh hơn thôi.
Xếp kẹo thành hàng và cột
Để dễ hình dung, mình cùng xếp kẹo ra bàn nhé.
Các bạn đặt kẹo thành ba hàng ngang, mỗi hàng bốn viên. Nhìn xem, nó tạo thành một hình chữ nhật xinh xinh: ba hàng, bốn cột.
Bây giờ đếm số kẹo. Các bạn có thể đếm theo hàng: một hàng bốn viên, ba hàng là bốn cộng bốn cộng bốn. Hoặc đếm theo cột: một cột ba viên, bốn cột là ba cộng ba cộng ba cộng ba. Kiểu nào cũng ra mười hai viên!
Đó chính là ba nhân bốn bằng mười hai. Mỗi khi thấy đồ vật xếp thành hàng thành cột đều tăm tắp — viên gạch trên tường, ô cửa sổ, hộp trứng — là mình có thể dùng phép nhân để đếm cái vèo, không cần đếm từng cái một.
Bảng cửu chương — cuốn sổ tay quý
Nhưng người xưa vẫn chưa hài lòng. Họ nghĩ tiếp: "Nếu mình học thuộc sẵn kết quả những phép nhân hay dùng, thì khỏi phải tính lại mỗi lần!"
Thế là bảng cửu chương ra đời. Đó là một bảng ghi sẵn: hai nhân hai là bốn, ba nhân ba là chín, bảy nhân tám là năm mươi sáu… Học thuộc nó rồi, ai hỏi "sáu nhân bảy" là mình đáp "bốn mươi hai" ngay tắp lự, chẳng cần ngồi cộng nữa.
Bảng cửu chương giống như một cuốn sổ tay quý trong đầu mình vậy. Các bạn học sinh khắp thế giới, từ mấy nghìn năm trước đến bây giờ, ai cũng học thuộc nó. Vì có nó trong đầu, làm toán nhanh như có phép thuật!
Điều phép nhân muốn nói
Vậy đấy, các bạn nhỏ. Phép nhân không tự nhiên rơi từ trên trời xuống đâu. Nó ra đời vì có những người lười theo kiểu thông minh — ngại làm việc lặp đi lặp lại nên nghĩ ra cách làm nhanh hơn.
Đó cũng là một điều hay để mình nhớ: mỗi khi thấy việc gì cứ phải làm mãi một kiểu, các bạn thử dừng lại hỏi "có mẹo nào nhanh hơn không nhỉ?". Biết đâu chính các bạn lại nghĩ ra một điều tuyệt vời, giống như người xưa đã nghĩ ra phép nhân.
Khuya rồi. Thôi mình cất kẹo đi ngủ nhé — nhớ là ba nhân bốn viên, đủ mười hai, không thiếu viên nào đâu. Ngủ thật ngon, các bạn nhỏ.