Bên bờ sông, trời đã xế chiều. Một cậu bé ngồi xổm, tay cầm que than cháy dở, cắm cúi vẽ lên cát một con chim nhỏ. Vẽ xong, cậu ngắm thật lâu rồi khẽ thở dài. Con chim đẹp thật, nhưng nó cứ nằm im trên cát, chẳng biết bay.
Cậu bé ấy tên là Mã Lương.
Cậu bé vẽ bằng que than
Mã Lương mồ côi cha mẹ từ nhỏ, nghèo lắm. Cậu đi kiếm củi, cắt cỏ thuê, ai nhờ gì làm nấy. Nhưng trong lòng cậu chỉ có một ước mơ: được vẽ.
Nghèo thì lấy đâu ra bút? Thế là Mã Lương vẽ bằng mọi thứ cậu có. Lên núi, cậu bẻ cành cây vẽ chim lên phiến đá. Về túp lều rách, cậu lấy que than vẽ lên vách. Năm này qua năm khác, con chim cậu vẽ dần dần như sắp vỗ cánh. Bà con trong làng ai cũng khen: "Thằng bé này vẽ khéo thật!"
Vậy mà cậu vẫn chưa có nổi một cây bút. Một lần, cậu đánh liều tới nhà một ông thầy vẽ, xin cầm thử cây bút một lát. Người ta đuổi cậu ra:
"Đồ nghèo kiết! Mày mà cũng đòi vẽ à?"
Mã Lương lau nước mắt, nói khẽ:
"Cháu nghèo thật. Nhưng cháu nhất định sẽ học vẽ cho bằng được."
Ông cụ trong giấc mơ
Đêm ấy, Mã Lương nằm mơ. Trong mơ, một ông cụ râu tóc bạc phơ hiện ra, tay cầm một cây bút sáng lấp lánh.
"Mã Lương, đây là cây bút thần. Ta cho con." Ông cụ nhìn thẳng vào mắt cậu. "Nhưng nhớ kỹ: bút này chỉ để vẽ cho người nghèo. Con mà quên, bút sẽ không còn là của con nữa."
Mã Lương gật đầu lia lịa. Cậu tỉnh dậy thì trời vừa hửng sáng. Và kìa, trong tay cậu là cây bút thật, nặng trịch, óng ánh.
Cậu run run vẽ một con chim lên vách. Vừa đặt nét cuối cùng, con chim rung mình, xoè cánh, vụt một cái bay ra ngoài cửa sổ, hót lảnh lót.
Các bạn nhỏ thử đoán xem, có cây bút ấy trong tay, Mã Lương vẽ gì đầu tiên?
Vẽ cuốc, vẽ trâu cho cả làng
Cậu không vẽ vàng, cũng không vẽ nhà cao cửa rộng cho mình.
Mã Lương chạy sang nhà bác hàng xóm, thấy bác đang gò lưng cuốc đất bằng cái cuốc gãy cán. Cậu vẽ ngay một cái cuốc mới, chắc nình nịch. Nhà bên kia thiếu trâu cày, cậu vẽ một con trâu khoẻ như voi.
Ai thiếu gì, Mã Lương vẽ nấy. Nhưng cậu chỉ vẽ đồ để làm ăn, tuyệt nhiên không vẽ tiền, không vẽ của cải.
Căn buồng khoá trái
Tiếng lành đồn xa, tiếng dữ cũng đồn xa. Tên địa chủ trong vùng nghe chuyện, sai người lôi Mã Lương về nhà hắn.
"Vẽ cho ta một núi vàng! Vẽ ngay!"
Mã Lương khoanh tay, lắc đầu:
"Cháu không vẽ."
Hắn dỗ ngọt, cậu vẫn lắc. Hắn doạ nạt, cậu vẫn lắc. Tức tối, tên địa chủ nhốt cậu vào một căn buồng lạnh, khoá trái cửa. Nhưng hắn quên mất một chuyện: trong tay Mã Lương vẫn còn cây bút.
Trong buồng tối, cậu vẽ một cái bánh nóng hổi và cắn ngập răng. Rồi cậu vẽ một cái thang trèo qua tường, vẽ tiếp một con ngựa, phi thẳng ra khỏi làng trong đêm.
Nhà vua đòi vẽ vàng
Đi mãi, Mã Lương tới một vùng đất lạ, sống bằng nghề bán tranh. Cậu khôn lắm: vẽ chim thì cố tình để thiếu một con mắt, cho tranh đừng hoá thành thật. Vậy mà một hôm tay cậu run, giọt mực rơi đúng vào mắt con cò. Con cò vỗ cánh bay lên trước mặt bao nhiêu là người.
Thế là quân lính bắt cậu vào cung. Nhà vua vuốt râu, ra lệnh:
"Vẽ cho ta một con rồng!"
Mã Lương vẽ một con cóc ghẻ.
"Vẽ cho ta một con phượng hoàng!"
Mã Lương vẽ một con gà trụi lông.
Nhà vua giận tím mặt, cướp lấy cây bút, tống cậu vào ngục. Rồi vua tự tay vẽ một núi vàng. Núi vàng vừa hiện ra thì hoá thành đống đá to đùng, lăn ầm ầm suýt đè cả vua. Té ra cây bút thần không nghe lời kẻ tham.
Con thuyền và cơn sóng lớn
Cùng đường, nhà vua đành thả Mã Lương ra, giả bộ dịu giọng, hứa chia của cải, chỉ xin cậu vẽ giúp một bức tranh.
Mã Lương giả vờ nhận lời. Cậu vẽ một biển cả mênh mông, xanh biếc, sóng nhấp nhô hiền lành. Rồi cậu chấm vài nét, đàn cá đủ màu tung tăng bơi ra xa. Vua thích quá, đòi có thuyền để đuổi theo. Mã Lương vẽ một con thuyền lớn, thế là vua cùng đám quan tham hí hửng kéo nhau lên.
"Vẽ gió đi! Cho thuyền chạy nhanh lên!"
Mã Lương phẩy bút. Một làn gió nổi lên, cánh buồm căng phồng.
"Nhanh nữa! Nhanh nữa!"
Cậu lại phẩy bút. Gió mạnh dần, sóng cao dần. Nhà vua vẫn gào đòi nhanh nữa, vì ngoài khơi kia còn bao châu báu.
Thế là Mã Lương tô đậm ngọn bút. Gió gào, sóng dựng lên như một bức tường. Con thuyền chở đầy lòng tham chao đi một cái, rồi sóng cuốn đi mất, chẳng ai còn thấy lại nữa.
Mã Lương thu bút vào áo, quay về với bà con nghèo của cậu.
Điều cây bút muốn nhắn
Các bạn nhỏ ơi, cây bút thần kỳ diệu thật đấy. Nhưng các bạn có để ý không: nó chỉ chịu nghe lời một người duy nhất.
Không phải người giàu nhất. Cũng không phải người quyền to nhất. Mà là cậu bé đã vẽ suốt bao năm bằng que than, và khi có phép màu trong tay thì việc đầu tiên nghĩ tới là cái cuốc mới cho bác hàng xóm.
Thôi, khuya rồi. Các bạn nhắm mắt lại, thử vẽ trong đầu một con chim thật đẹp xem nào. Biết đâu đêm nay nó bay vào giấc mơ của bạn. Ngủ ngon nhé!